1. Co to jest prawo autorskie?
Prawo autorskie chroni twórców i ich dzieła.
Zdjęcie, film, muzyka, tekst, rysunek, grafika, prezentacja czy program komputerowy są czyjąś własnością intelektualną.
Jeśli ktoś stworzył zdjęcie, napisał tekst lub narysował grafikę, nie możemy po prostu podpisać się pod jego pracą ani wykorzystywać jej w dowolny sposób.
Możemy natomiast korzystać z cudzych materiałów, jeśli pozwalają na to przepisy lub autor udzielił odpowiedniej zgody/licencji.
Zapamiętaj: To, że coś znalazłeś w Internecie, nie oznacza, że możesz to skopiować i wykorzystać.
2. Co to jest licencja?
Licencja to zasady określające, w jaki sposób możemy korzystać z utworu.
Autor może na przykład pozwolić na:
- bezpłatne wykorzystanie zdjęcia,
- wykorzystanie go tylko w określonym celu,
- kopiowanie i modyfikowanie materiału,
- wykorzystanie materiału pod warunkiem podania autora.
Jedną z popularnych grup licencji są Creative Commons (CC).
Creative Commons – co oznaczają symbole?
- CC BY – możesz wykorzystać materiał, ale musisz podać autora.
- CC BY-SA – możesz wykorzystać i zmieniać materiał, ale utwór na tej samej licencji musisz udostępnić dalej.
- CC BY-NC – możesz wykorzystać materiał, ale nie do celów komercyjnych.
- CC BY-ND – możesz wykorzystać materiał, ale nie możesz go zmieniać.
- CC0 – autor zrzekł się praw w zakresie dozwolonym przez prawo; materiał można wykorzystywać bez podawania autora.
3. Jak sprawdzić, czy mogę wykorzystać materiał?
Zanim pobierzesz zdjęcie, grafikę, muzykę lub film, wykonaj 4 kroki:
1. Znajdź autora - Sprawdź, kto stworzył materiał.
2. Poszukaj informacji o licencji Szukaj oznaczeń, np. CC BY, CC BY-NC, CC0, albo informacji typu: „Dozwolone wykorzystanie”, „Free to use”, „Public domain”.
3. Przeczytaj warunki Sprawdź, czy licencja pozwala na:
- kopiowanie,
- modyfikowanie,
- wykorzystanie w projekcie szkolnym,
- wykorzystanie komercyjne.
4. Zapisz źródło. Jeżeli licencja wymaga podania autora, zapisz: Autor – tytuł materiału – źródło – rodzaj licencji
Przykład
Znalazłeś piękne zdjęcie morza i chcesz wykorzystać je w prezentacji.
Nie wystarczy:
„Zdjęcie znalezione w Google”.
Lepiej:
„Jan Kowalski, Morze, Wikimedia Commons, CC BY 4.0”
W ten sposób pokazujesz, kto jest autorem, skąd pochodzi materiał i na jakiej licencji został udostępniony.
ZAPAMIĘTAJ!
Zanim wykorzystasz cudzy materiał w swoim projekcie:
- sprawdź autora
- sprawdź licencję
- przeczytaj warunki wykorzystania
- podaj źródło i autora, jeśli jest to wymagane
Szanuj cudzą pracę – tak samo, jak chcesz, aby inni szanowali Twoją.
Zadanie: Utwórz w Canvie plakat pt.
„Korzystam z Internetu legalnie!”
Na plakacie umieść:
- 3 najważniejsze zasady prawa autorskiego,
- informację o licencji Creative Commons,
- przykład prawidłowego podania autora i źródła,
- własną grafikę lub legalnie wykorzystany materiał.